I - ĐỊNH NGHĨA, PHÂN LOẠI, ĐỒNG PHÂN VÀ DANH PHÁP

1. Định nghĩa

Khi thay thế một hay nhiều nguyên tử hiđro trong phân tử hiđrocacbon bằng các nguyên tử halogen ta được dẫn xuất halogen của hiđrocacbon, thường gọi  tắt là dẫn xuất halogen.

2. Phân loại

· Dẫn xuất halogen gồm có dẫn xuất flo, dẫn xuất clo, dẫn xuất  brom, dẫn xuất  iot và dẫn xuất chứa đồng thời một vài halogen khác nhau. 

· Dựa theo cấu tạo của gốc hiđrocacbon, người ta phân thành các loại sau :

Dẫn xuất halogen no :
             CH₂FCl ; CH₂Cl-CH₂Cl ; CH₃-CHBr-CH₃ ; (CH₃)₃C-I
Dẫn xuất halogen không no : 
             CF₂ = CF₂  ;    CH₂ = CH – Cl  ;  CH₂ = CH-CH₂ –Br

Dẫn xuất halogen thơm :  
            C₆H₅F   ;     C₆H₅CH₂ –Cl  ;   p-CH₃C₆H₄Br  ;  C₆H₅I
Bậc của dẫn xuất halogen bằng bậc của nguyên tử cacbon liên kết với nguyên tử halogen.
Thí dụ :

             
3. Đồng phân và danh pháp

a) Đồng phân

Dẫn xuất halogen có đồng phân mạch cacbon như ở hiđrocacbon, đồng thời có  đồng phân vị trí nhóm chức.
 Thí dụ :

           FCH₂CH₂CH₂CH₃      1-flobutan

           CH₃CHFCH₂CH₃       2-flobutan

         

         
     

b) Tên thông thường

Có một số ít dẫn xuất halogen được gọi theo tên thông thường. Thí dụ :

      CHCl₃ : clorofom

  CHBr₃ : bromofom      

  CHI₃ : iođofom

c) Tên gốc - chức

CH₂Cl₂                        : metylen clorua                                  

CH₂ = CH – F             :      vinyl florua                   

CH₂ = CH- CH₂– Cl    :      anlyl clorua                   

C₆H₅ – CH₂ - Br          :  benzyl bromua

d) Tên thay thế

      Cl₂CHCH₃     : 1,1-đicloetan        
      ClCH₂CH₂Cl  : 1,2-đicloetan                                                  

II - TÍNH CHẤT VẬT LÍ

Ở điều kiện thường, các dẫn xuất monohalogen có phân tử khối nhỏ như CH₃F, CH₃Cl, CH₃Br là những chất khí. 
      Các dẫn xuất halogen có phân tử khối lớn hơn thường ở thể lỏng, nặng hơn nước, thí dụ : CH₃I, CH₂Cl₂, CHCl₃, CCl₄, C₂H₄Cl₂, C₆H₅Br…

Những dẫn xuất polihalogen có phân tử khối lớn hơn nữa ở thể rắn, thí dụ : CHI₃, C₆H₆Cl₆…

Các dẫn xuất halogen hầu như không tan trong nước, tan tốt trong các dung môi không phân cực như hiđrocacbon, ete,...

Nhiều dẫn xuất halogen có hoạt tính sinh học cao, chẳng hạn như CHCl₃ có tác dụng gây mê, C₆H₆Cl₆ có tác dụng diệt sâu bọ,…

( Sưu tầm từ hoahocphothong.com)