Chương 1
nguyên tử






( Khái niệm nguyên tử. Thành phần cấu tạo, kích thước và khối lượng của nguyên tử.
( Cấu tạo vỏ electron của nguyên tử. Mối liên hệ giữa cấu tạo nguyên tử và tính chất của các nguyên tố.










Bài 1
Thành phần nguyên tử

Từ thời cổ Hi Lạp, các nhà triết học theo trường phái Đê-mô-crít (Democritus) cho rằng các chất đều cấu tạo từ những phần tử rất nhỏ được gọi là “atomos”, nghĩa là không chia nhỏ hơn được nữa.
Cho đến tận giữa thế kỉ XIX, người ta cho rằng : Các chất đều được tạo nên từ những hạt cực kì nhỏ bé không thể phân chia được nữa, gọi là nguyên tử.
Những công trình thực nghiệm vào cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX đã chứng minh nguyên tử có thật và có cấu tạo phức tạp.
( Vậy nguyên tử có kích thước khối lượng và thành phần cấu tạo như thế nào ?
( Kích thước, khối lượng và điện tích của các hạt tạo nên nguyên tử là bao nhiêu ?
I - Thành phần cấu tạo của nguyên tử
1. Electron
a) Sự tìm ra electron
Năm 1897, Tôm-xơn (J.J. Thomson), nhà bác học Anh, khi nghiên cứu hiện tượng phóng điện trong khí loãng đã phát hiện ra tia âm cực, mà bản chất là chùm các hạt nhỏ bé mang điện tích âm, gọi là các electron.
Tôm-xơn cho phóng điện với thế hiệu 15000 vôn qua hai điện cực gắn vào đầu của một ống kín đã rút gần hết không khí (áp suất chỉ còn 0,001 mmHg) thì thấy màn huỳnh quang trong ống thuỷ tinh phát sáng. Màn huỳnh quang phát sáng do sự xuất hiện các tia không nhìn thấy được đi từ cực âm sang cực dương. Tia này được gọi là tia âm cực, tia âm cực bị lệch về phía cực dương khi đặt ống thuỷ tinh trong một điện trường. Tia âm cực là chùm hạt mang điện tích âm và mỗi hạt đều có khối lượng được gọi là các electron, kí hiệu là e (hình 1.1 và 1.2).







Hình1.1  Khi không có điện trường hay từ trường, Hình 1.2  Tia âm cực bị lệch trong điện trường. tia âm cực truyền thẳng
b) Khối lượng và điện tích của electron
Bằng thực nghiệm, người ta đã xác định được chính xác khối lượng và điện tích của electron.
Khối lượng me = 9,1095.1031 kg.
Điện tích : qe = 1,602.1019 C (cu-lông)
Người ta chưa phát hiện được điện tích nào nhỏ hơn 1,602.1019C nên nó được dùng làm điện tích đơn vị, kí hiệu là eo. Do đó điện tích của electron được kí hiệu là eo hay 1.
2. Hạt nhân nguyên tử. Thành phần cấu trúc hạt nhân nguyên tử
a) Sự khám phá ra hạt nhân nguyên tử
Năm 1911, Rơ-dơ-pho (Rutherford) và các cộng sự đã cho các hạt (() bắn phá một lá vàng mỏng và dùng màn huỳnh quang đặt sau lá vàng để theo dõi đường đi của hạt (. Kết quả thí nghiệm cho thấy hầu hết các hạt ( đều xuyên thẳng qua lá vàng, nhưng có