I. Cấu tạo:

1. Anđehit là những hợp chất mà phân tử có nhóm -CH=O (cacbanđehit)  liên kết nguyên tử H hoặc với nguyên tử cacbon của gốc hiđrocacbon.

CTTQ: C_mH_2m+2-2a-x (CHO)_x (m ≥ 0; a ≥ 0; x ≥ 1).

2. Anđehit no đơn chức là các hợp chất hữu cơ có nhóm - CHO  gắn với nguyên tử hiđro hoặc nguyên tử cacbon của gốc hiđrocacbon no.

CTTQ là C_mH_2m+1CHO (m ≥ 0) hay C_nH_2nO (n ≥ 1)

Giới thiệu một số chất:

+) Anđehit no đơn chức:

CTPT        CTCT              Tên gọi

CH₂O     HCH=O        metanal -  Anđehit focmic – focmanđehit

C₂H₄O   CH₃CHO      etanal- Anđehit axetic – axetanđehit

C_n­­H_2nO  C_nH_2n+1CHO        ankanal

+) Anđehit không no đơn chức: 

         C₃H₄O   CH₂=CH - CHO     propenal (Anđehit acrylic)

+) Anđehit no đa chức

         C₂H₂O₂  OHC - CHO           Etanđial (Anđehit oxalic)

+) Anđehit thơm
            
                 C₆H₅CHO                          Anđehit benzoic 

II. Đồng phân.

      Bao gồm các loại đồng phân

          +) Anđehit: mạch C thẳng, nhánh.

          +) xeton

          +) ancol không no

          +) ete không no

IV. Tính chất vật lý:

1. Tính tan

- Trừ HCHO và CH₃CHO tan tốt trong nước còn lại nói chung rất ít hoặc không tan trong nước vì không tạo liên kết hiđro với nước.

- Độ tan giảm khi số C tăng.

2. Trạng thái

- HCHO: khí  (- 21 độ C)

- Các chất khác: lỏng

 Riêng: HCHO nếu hoà tan vào nước tạo dung dịch 37% đến 40% gọi là dung dịch foocmalin dùng để giữ cho thực vật, động vật lâu bị phân huỷ.

3. Nhiệt độ sôi

- Thấp hơn so với ancol tương ứng vì không có  iên kết hiđro giữa các phân tử anđehit với nhau.

- Số cacbon càng tăng thì nhiệt độ sôi càng lớn.

V. Tính chất hoá học:

- Trong phân tử anđehit có nhóm C=O phân cực về phía oxi (nguyên tử cacbon mang điện tích dương, nguyên tử oxi mang điện tíc âm) nên dễ tham gia phản ứng cộng nucleophin.

- Ở nhóm -CHO có C⁺¹ là mức oxi hoá trung gian nên anđehit vừa có tính oxi hoá vừa có tính khử (gọi là sản phẩm trung gian giữa ancol bậc 1 và axit cacboxylic).

- Ngoài ra còn có các phản ứng khác.

  1. Phản ứng cộng nucleophin (A_N)

a. Cộng NaHSO₃ (natri bisunfit)

                   RCHO  +  NaHSO3  →  R-CH(SO3Na)-OH
                   R-CH(SO3Na)-OH  +  HCl   →  RCHO + NaCl + SO2 +  H2O
        2 phản ứng trên kết hợp để tách anđehit ra khỏi hỗn hợp

          b. Cộng RMgX:

                   RCHO  +  R'MgX   →   RR'CH-O-MgX                 

c. Cộng HA (HCN,...)
                   RCHO  +  HCN  →  R-CH(CN)-OH

2. Phản ứng oxi hoá - khử: Anđehit vừa có tính oxi hoá vừa có tính khử.

a. Tính oxi hoá:

                   RCHO  +  H2  →  RCH2OH   

b. Tính khử:

+)  Tác dụng O₂:

                             - Oxi hoá hoàn toàn thu được CO₂ + H₂O 

                             - Oxi hoá không hoàn toàn thu được RCOOH

+)  Tác dụng dung dịch AgNO₃/NH₃ tạo Ag :  hiện tượng tráng bạc.

AgNO₃ + 3NH₃ + H₂O →  [Ag(NH₃)₂]OH  + NH₄NO₃

RCHO  + 2[Ag(NH₃)₂]OH  → RCOONH₄   +   2Ag  + 3NH₃  +  H₂O
R(CHO)_n+2n[Ag(NH₃)₂]OH → R(COONH₄)_n + 2nAg + 3nNH₃+nH₂O 

          Với các anđêhit: 
                              

Riêng:   HCHO 
                          

              +  tỉ lệ 1/2 và tạo sản phẩm hữu cơ HCOONH₄

                        +  tỉ lệ 1/4 và tạo sản phẩm vô cơ (NH₄)₂CO₃

+) Tác dụng Cu(OH)₂ tạo Cu₂O đỏ gạch:

         RCHO  +  Cu(OH)2  →  RCOOH  +  Cu2O  +  H2O

Với anđehit đơn chức :
                  

Riêng HCHO: Tạo HCOOH (tỉ lệ 1/2) hoặc CO₂ (tỉ lệ 1/4)

+) Tác dụng với dung dịch Br₂ hoặc dung dịch KMnO₄ với hiện tượng mất màu dùng để nhận biết.

RCHO + Br₂ + H₂O → RCOOH + 2HBr

RCHO + KMnO₄ + H₂O → RCOOH + MnO₂ +KOH

3. Phản ứng trùng ngưng với phenol:

Nếu là HCHO tạo Poli(phenol-fomanđehit) (PPF)

PPF có 3 dạng : nhựa  novolac, nhựa rezol, rezit (đun nóng nhựa rezol).

Nhựa novolac : Đem đun nóng hỗn hợp fomanđehit và phenol lấy dư, xúc tác axit được nhựa novolac (mạch không phân nhánh).

Nhựa rezol : Đun nóng hỗn hợp phenol và fomanđehit theo tỉ lệ mol 1: 1,2 có xúc tác là kiềm ta được nhựa rezol (mạch không phân nhánh), nhưng có một số nhóm -CH₂OH ở vị trí số 4 hoặc 2 của nhân phenol còn tự do :

Nhựa rezit : Khi đun nóng nhựa rezol ở nhiệt độ 150 độ C thu được nhựa có cấu trúc mạng lưới không gian gọi là nhựa rezit hay còn gọi là bakelit.

c. Trùng ngưng với ure tạo chất dẻo ure focmanđehit:

d. Phản ứng của gốc hiđro cacbon không no: Phản ứng cộng

Ví dụ: cộng H₂; dung dịch Br₂ làm tỉ lệ phản ứng tăng lên.

CH₂=CH-CHO + 2H₂ → CH₃-CH₂-CH₂OH

CH₂=CH-CHO + 2Br₂ → CH₂BrCHBr-CHO

4. Riêng HCHO

                                                          (but-2-in-1,4-điol)

2HCHO  C₆H₁₂O₆

2HCHO  →  HOCH₂CHO

V. Điều chế:

1. Từ ancol bậc 1 với xúc tác là Ag, Cu  (Phương pháp này dùng trong công nghiệp)

  2RCH2OH  +  O2  →   2RCHO          

2. Từ dẫn xuất đihalogen ở nguyên tử cacbon đầu mạch:

          RCHX₂   +   2NaOH   →   RCHO   +   H₂O   +   2 NaX

3. Từ dẫn xuất halogen ở nguyên tử cacbon không no đầu mạch:

          RCH=CHX   +   NaOH   →   RCH₂CHO   +   NaX

4. Từ este đính với phần gốc không no ở cacbon nối đôi:

          RCOO-CH=CHR'   +   NaOH  →   RCOONa   +   R'CH₂CHO

 
5. Riêng

    a. HCHO:       CH₄ + O₂ →   HCHO + H₂O                   

    b. CH₃CHO:
         
        

  c. Salixilic:

 Đặc biệt:

VI. Phương pháp giải nhanh bài tập trắc nghiệm

1. Trong phản ứng tráng gương

- So sánh số mol anđehit và Ag tạo thành để xác định loại anđehit.

- Sử dụng phương pháp bảo toàn electron

          + Nếu 1 mol anđehit nhận 2 e thì anđêhit đơn chức

          + Nếu 1 mol anđehit nhận 4 e thì anđêhit hai chức hoặc HCHO hoặc đơn chức không no, có 1 liên kết đôi.

- Chú ý trường hợp hỗn hợp 2 anđehit cùng tham gia phản ứng tráng gương, cần so sánh để xác định trong hỗn hợp có hay không có HCHO.

2. Trong phản ứng đốt cháy

- So sánh số mol CO₂ và H₂O để xác định anđehit

          + Nếu số mol CO2 = H2O : thì anđehit no và đơn chức

          + Nếu số mol CO2 > H2O : thì anđehit không no hoặc đa chức.

- Áp dụng phương pháp bảo toàn nguyên tố : với anđehit đơn chức
                  
                      

(ST)