PHÁT HUY VAI TRÒ TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG VÀ SÁNG TẠO
CỦA HỌC SINH TRONG DẠY – HỌC NGỮ VĂN

I. ĐẶT VẤN ĐỀ :

Trong công cuộc đổi mới toàn diện quá trình dạy học, môn Ngữ văn có một vị trí đặc biệt trong việc thực hiện mục tiêu chung của trường Trung học cơ sở : góp phần hình thành những con người có trình độ học vấn phổ thông chuẩn bị cho họ ra đời hoặc tiếp tục học ở bậc cao hơn. Đó là những con người có ý thức tự tu dưỡng, biết yêu thương quý trọng gia đình, bè bạn, có lòng yêu nước, yêu Chủ Nghĩa Xã Hội, hướng tới những tư tưởng tình cảm cao đẹp như lòng nhân ái, tinh thần tôn trọng lẽ phải, sự công bằng, lòng căm thù, ghét cái xấu, cái ác. Đó là những con người biết rèn luyện để có tính tự lập, có tư duy sáng tạo, bước đầu có năng lực cảm thụ các giá trị chân, thiện, mỹ trong nghệ thuật, trước hết là trong văn học, có năng lực thực hành và năng lực sử dụng Tiếng việt như một công cụ để giao tiếp ; cùng với quá trình đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt động học tập giúp học sinh phương pháp tự học, thực chất là tự tìm kiếm và giải quyết vấn đề, thực hiện các nhiệm vụ nhận thức một cách có hiệu quả nhất.

Bên cạnh thành quả tốt đẹp nhờ một tinh thần trách nhiệm cao và phương pháp dạy học tiến bộ thích hợp vẫn còn tồn tại một cách dạy có nhiều điểm cần bàn, chính cách dạy này đã góp một phần không nhỏ làm cho học sinh chán nản học môn Ngữ văn và nhìn chung kết quả học sinh học môn Ngữ văn có chiều hướng sút kém, việc học của học sinh càng trở nên phó thác, chỉ biết đến lớp nhiều khi không biết hôm nay học bài gì, chuẩn bị như thế nào,(trừ một số học sinh có ý thức tự giác chủ động ). Qua kinh nghiệm ít ỏi từ thực tế dạy học cho thấy cần có một động cơ, một biện pháp nào đó để giúp học sinh phát huy vai trò tích cực, chủ động và sáng tạo của mình vào học môn Ngữ văn, nhằm khắc phục tình trạng trên, góp phần tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh để đem lại hiệu quả như mong muốn.
II. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Học sinh trường THCS Nguyễn Viết Xuân
- Qua hai năm thực dạy trên lớp 7E năm học 2005 – 2006 và lớp 8E năm học 2006 – 2007.
III. QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN :

1. Nhìn lại một vài cách dạy môn ngữ văn :

Nói như trên cũng do quá trình dạy học chỉ chú trọng thời gian dạy học trên lớp, đến mức có lúc có người cho rằng hoạt động của thầy trò trên lớp là quyết định tất cả chất lượng dạy học Ngữ văn. Vì chú trọng như thế nên giáo viên đã hầu như không đầu tư thích đáng công sức, thời gian vào việc hướng dẫn học sinh học ở nhà, chuẩn bị trước ở nhà … còn học sinh do vậy cũng không dành thì giờ vào việc tìm hiểu bài truớc khi đến lớp và ôn luyện củng cố phát triển kết quả học tập trên lớp thích đáng.

Hoạt động của thầy và trò trên lớp thường tập trung theo một qui trình thầy nói, đọc và ghi lên bảng, trò nghe nhìn và cố nhặt cho được một số câu chữ của thầy ghi vào vở, nhiều khi để nhấn mạnh ý mình và cũng thể theo ý nguyện học sinh, giáo viên đã không ngần ngại nói đi nói lại như đọc chậm từng đoạn, phần bài giảng của mình để học sinh nghe rõ, chép cho đủ. Về sau, lúc kiểm tra học sinh cố học thuộc bài đã ghi, rồi chép từng đoạn bài ghi ấy theo một đoạn văn nói hay một đoạn bài văn viết để giáo viên chấm điểm và giáo viên nhận ra dấu vết suy tư cảm nhận diễn đạt của mình thật rõ qua các giờ trả bài của học sinh, nhưng ít ai lấy làm phiền lòng mà thường tán thành ngay thậm chí còn cho điểm cao đối với học sinh đã lặp lại ý mình một cách suông sẻ nữa. Cũng chính vì thế nhiều giáo viên và học sinh hầu như không quan tâm gì đến hoạt động ngoại khoá vốn có khả năng kích thích hứng thú dạy học cho cả thầy và trò và cũng có lợi thế trong việc mở rộng kiến thức cho học sinh. Kết quả chung cũng là kết quả cao nhất mà cách dạy này đạt được là tạo một loạt bài nói viết của học sinh có nhiều điểm giống nhau về nội dung, cách trình bày lập luận dẫn dắt, và cố nhiên giống cả về cách cảm nhận suy nghĩ đối với từng chi tiết cụ thể. Rõ ràng với cách dạy nặng yếu tố chủ quan, tính chất phiên bản trong việc cảm thụ văn chương của từng học sinh đã không có được nữa ( ngoại trừ